Hồi ức của vị trợ lý đại tướng Võ Nguyên Giáp

Miệt mài làm việc quên cả chuẩn bị thủ tục bay cho Đại tướng, chứng kiến vị Tổng Tư lệnh quấn lá ngải cứu quanh đầu do thức trắng đêm nghĩ cách đánh trận... đại tá Hoàng Minh Phương nhớ lại những năm tháng làm trợ lý tướng Giáp.

Ngày 20/8, hơn 350 chiến sĩ Điện Biên Phủ tại TP HCM đã họp mặt mừng đại tướng Võ Nguyên Giáp tròn 100 tuổi. Những bài thơ, bức tranh... được họ gửi gắm đến vị Tổng Tư lệnh quân đội nhân dân Việt Nam.

Các chiến sĩ Điện Biên Phủ chụp ảnh kỷ niệm với con gái đại tướng Võ Nguyên Giáp (đứng giữa). Ảnh: Tá Lâm.

Đại tá Hoàng Minh Phương (84 tuổi, nguyên trợ lý cho đại tướng Võ Nguyên Giáp) xúc động nói, vượt qua tuổi 100 là một niềm hạnh phúc lớn không chỉ của đại tướng và gia đình mà còn là niềm vui lớn của các chiến sĩ Điện Biên Phủ năm xưa.

"Đối với các chiến sĩ Điện Biên Phủ, ân tình với đại tướng lại càng sâu nặng. Nếu không có quyết định sáng suốt, thay đổi cách đánh, từ đánh nhanh thắng nhanh sang đánh chắc tiến chắc của Tổng Tư lệnh chiến dịch Điện Biên Phủ năm xưa thì hậu quả thật khôn lường. Có lẽ chúng ta ngồi đây đã hy sinh hết", vị trợ lý cho đại tướng Võ Nguyên Giáp nói.

Đại tá Phương kể lại, ông bắt đầu làm trợ lý cho đại tướng Võ Nguyên Giáp từ chiến dịch Biên Giới (1950) khi mới 22 tuổi. Đại thắng mùa xuân 1975 kết thúc thắng lợi, ông chia tay với vị Tổng Tư lệnh quân đội nhân dân Việt Nam. Sau này, mỗi lần đại tướng vào TP HCM, đại tá Phương lại có dịp ân cần trợ giúp cho "người anh cả".

Là trợ lý nên ông có điều kiện hiểu biết nhiều về đại tướng kể cả thời niên thiếu của ông. Đại tương từng kể, quê ông vào mùa gặt thường thuê phường gặt. Ngày gặt ngoài đồng, tối về giã gạo mọi người luôn miệng hát "Khoan khoan hò khoan", do vậy mà ông rất thuộc bài giã gạo. Những năm mất mùa đói kém, nhà ông phải đi vay thóc về giã mới có ăn. Sau mùa gặt, ông cùng mẹ đi trả nợ bị địa chủ Bá Hai ở Mỹ Lộc buộc phải đem thóc ra quạt mạnh cho bay hết hạt lép, cuối cùng chỉ còn lại hai phần ba. Mẹ ông đành chịu, nhà nghèo lại càng nghèo khiến lòng ông vô cùng căm uất.

Đại tá Hoàng Minh Phương (thứ hai từ bên phải qua) trao bức "Hào khí trăm năm" do nghệ nhân Ý Lan gửi tặng cho Đại tướng. Ảnh: Tá Lâm.

Nhớ lại chiến dịch Điện Biên Phủ, đại tá Phương kể, tối 25/1/1954, Đại tướng thức trắng một đêm không ngủ suy nghĩ cách đánh. Sáng hôm sau, ông lên thì thấy đại tướng quấn lá ngải cứu xung quanh đầu. Vị trợ lý hỏi: "Anh nhức đầu hay sao?" thì được Đại tướng nói: "Mười một ngày qua mình trăn trở vì chủ trương đánh nhanh thắng nhanh và suốt đêm qua không ngủ được. Chiều nay trận đánh sẽ bắt đầu rồi mà những yếu tố thắng lợi ta chưa nắm chắc. Cậu qua báo với trưởng đoàn cố vấn đề nghị xin làm việc sớm để mình thuyết phục cho kéo pháo ra, chuẩn bị lại theo phương châm đánh chắc tiến chắc".

Có một kỷ niệm mà trợ lý Phương không bao giờ quên là một lần đến trễ làm thủ tục bay cho Đại tướng. Do miệt mài dịch tài liệu đến 4 giờ sáng nên ông ngủ quên đến gần 7 giờ sáng mới lò mò dậy, trong khi chuyến bay đưa Đại tướng ra nước ngoài công tác khởi hành lúc 7h sáng.

Vội vàng ra sân bay, trợ lý Phương ngồi vào một góc và chờ đợi một trận la mắng của Đại tướng, nhưng vị Tổng Tư lệnh không hề trách móc, trái lại còn hỏi thăm: "Cậu đêm qua thức khuya dịch tài liệu không ngủ phải không? Mình phải kiếm cho cậu một cô vợ để về quản cậu chặt chẽ nếu không cứ thức đêm như thế không tốt".

"Lúc đó tôi thở phào nhẹ nhỏm. Đại tướng thường rất quan tâm đến anh em chiến sĩ, xem như những người bạn chí cốt. Còn anh em thì quý trọng ông như người anh cả", trợ lý Phương cười tươi.

Cũng có mặt trong buổi họp mặt, bà Hòa Bình (con gái của Đại tướng Võ Nguyên Giáp) xúc động trước tình cảm của những chiến sĩ Điện Biên Phủ năm xưa giành cho cha mình.

Con gái Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận tranh các cựu chiến binh gửi tặng Đại tướng. Ảnh: Tá Lâm.

"Buổi sáng, trước khi bay vào TP HCM, cháu có báo với ba là sẽ vào Sài Gòn dự buổi họp mặt của các cô, các chú mừng ba 100 tuổi. Ba có nói ba gởi lời hỏi thăm mọi người", bà Bình kể.

Con gái của Đại tướng cũng cho hay bà từng nghe cha nói: "Hạnh phúc lớn nhất của người cầm quân là được ở bên chiến sĩ trên mặt trận". Và trong những lần gặp mặt các chiến sĩ, đại tướng cũng thường nói: "Chúng ta gặp mặt nhau ở đây là quý lắm rồi "và bao giờ ông cũng nhớ tới những người đã hy sinh. Chính những lần nghe cha nói như thế, bà Hòa Bình mới thấm thía nghĩa tình của những người chiến sĩ.

Thay mặt cho hơn 350 chiến sĩ Điện Biên Phủ, đại tá Phương đã gửi thư chúc mừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp tròn 100 tuổi. "Kính chúc đại tướng duy trì được sức khỏe để sống lâu hơn nữa cùng con cháu và chứng kiến những đổi thay của đất nước", bức thư viết.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và những mốc lịch sử

Xuất thân là thầy giáo, Võ Nguyên Giáp trở thành chính trị gia, tổng tư lệnh tối cao của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đại tướng là biểu tượng của nhiều thế hệ người dân về ý chí kiên cường và niềm tự hào dân tộc.
 

Đại tướng Võ Nguyên Giáp sinh ngày 25/8/1911 ở làng làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, trong một gia đình nhà Nho. Năm 1930, khi mới 19 tuổi, trong sự kiện Xô Viết Nghệ Tĩnh, Võ Nguyên Giáp bị bắt và giam ở nhà lao Thừa Phủ (Huế).

Ngày 22/12/1944, tại Cao Bằng, Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân làm lễ thành lập với 34 chiến sĩ, do Võ Nguyên Giáp trực tiếp chỉ huy.

Ngày 26/8/1945, Tư lệnh Việt Nam Giải phóng quân Võ Nguyên Giáp duyệt binh lần đầu ở Hà Nội sau khi giành được chính quyền.

Ngày 2/9/1946, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tròn một năm thành lập. Bí thư Tổng Quân ủy Võ Nguyên Giáp tuyên đọc Nhật lệnh của Quân ủy hội.

Năm 1948, ở tuổi 37, Võ Nguyên Giáp được phong quân hàm đại tướng và trở thành đại tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Trong ảnh, đại tướng Võ Nguyên Giáp làm việc tại chiến khu Việt Bắc năm 1949.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp tại Sở chỉ huy Chiến dịch Biên giới (1950).

Đại tướng Võ Nguyên Giáp thị sát thị xã Cao Bằng vừa được giải phóng (1950).

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Hoàng thân Souphanouvong bàn kế hoạch mở Chiến dịch Thượng Lào 1953, tạo bước ngoặt quan trọng đưa cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân hai nước Việt Lào đi đến thắng lợi.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp bàn kế hoạch tác chiến chiến dịch Điện Biên Phủ (1954). Trước khi đại tướng lên đường, Chủ tịch hỏi: "Chú đi xa như vậy chỉ đạo chiến trường có gì trở ngại?", đại tướng trả lời: "Thưa bác! Chỉ trở ngại là ở xa, khi có vấn đề quan trọng khó xin ý kiến của Bác và Bộ Chính trị". Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: "Tướng quân tại ngoại, trao cho chú toàn quyền quyết định rồi báo cáo sau". Khi chia tay, Chủ tịch chỉ thị: "Trận này rất quan trọng, phải đánh cho thắng, chắc thắng mới đánh. Không chắc thắng không đánh". Cuối cùng, Việt Nam đã làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ chấn động địa cầu.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và trung tướng Song Hào, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam quan sát Đại đội 6, Trung đoàn 233, Đoàn Cao xạ Đống Đa huấn luyện (Tết Mậu Thân 1968).

Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Bộ Tổng tham mưu, Bộ Tư lệnh miền Nam và Tư lệnh trưởng Bộ đội Trường Sơn Đồng Sĩ Nguyên bàn kế hoạch tác chiến, chuẩn bị chiến dịch Đường 9 - Nam Lào tại một cánh rừng Trường Sơn năm 1971.

Đại tướng duyệt phương án đánh B52 của Mỹ tập kích vào Hà Nội năm 1972 tại Sở Chỉ huy Quân chủng Phòng không - Không quân.

Trong chuyến kiểm tra vùng biển Quảng Ninh sau chiến dịch phá thủy lôi năm 1973, đại tướng Võ Nguyên Giáp khẳng định: "Quyết tâm bảo vệ toàn vẹn vùng biển, hải đảo của tổ quốc".

Đại tướng nghiên cứu bản đồ tuyến vận tải chiến lược của bộ đội Trường Sơn trên đường đi thăm đoàn 559 (tháng 3/1973).

Tháng 12/1974-1/1975, Bộ Chính trị quyết định Tổng tiến công giải phóng miền Nam thống nhất đất nước. Đại tướng Võ Nguyên Giáp thuộc tổ thường trực Bộ Tổng tham mưu trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975. Trong bức điện mật ngày 7/4/1975 gửi các đoàn quân đang tiến về Sài Gòn, đại tướng viết: "...Thần tốc, thần tốc hơn nữa. Táo bạo, táo bạo hơn nữa...".

Quân ủy Trung ương đang theo dõi diễn biến Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975. Trong ảnh, từ trái sang phải: đại tá Lê Hữu Đức (Cục trưởng Cục tác chiến), thượng tướng Hoàng Văn Thái (Phó tổng tham mưu), thiếu tướng Vũ Xuân Chiêm (Phó chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần), thượng tướng Song Hào (Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị), đại tướng Võ Nguyên Giáp (Tổng tư lệnh, Bộ trưởng Quốc phòng, Bí thư Quận ủy Trung ương), trung tướng Lê Quang Đạo (Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị).

Năm 2010, cán bộ và nhân dân làng Thượng, xã Bảo Lý, huyện Phú Bình (Thái Nguyên) tặng đại tướng bài thơ: "Đại tướng anh hùng dễ mấy ai/ Đức độ, anh, uy, trí, dũng, tài/ Thắng hai đế quốc, bách niên thọ/ Hoàn cầu có một, không có hai".

Quyết định khó khăn nhất trong đời chỉ huy của Đại tướng

"Hơn chục ngày đêm suy nghĩ để đưa ra chiến thuật cuối cùng, Đại tướng hầu như không ngủ. Ông suy nghĩ liên miên đến mức đầu bốc hỏa bừng bừng", Trung tướng Phạm Hồng Cư kể về quyết định có tính chất bước ngoặt của chiến dịch Điện Biên.

Trong căn phòng làm việc rộng chưa tới 6m2, Trung tướng Phạm Hồng Cư say sưa kể, vẽ sơ đồ chiến dịch Điện Biên Phủ. Chốc chốc, vị tướng đã ngoài 80 phải ngừng lại lấy sức.

- Thực dân Pháp đã có sự chuẩn bị và tổ chức rất kỹ lưỡng với mục tiêu lôi kéo quân chủ lực của ta vào trận địa Điện Biên Phủ để tiêu diệt. Tại sao nắm rõ ý đồ của địch mà quân ta vẫn quyết đánh, thưa trung tướng?

Đại tướng Võ Nguyên Giáp báo cáo về chiến dịch Điện Biên Phủ. Ảnh tư liệu.

- Việc xây dựng "tập đoàn cứ điểm" ở Điện Biên Phủ là hình thức cuối cùng của Pháp nhằm chống lại quân Việt Minh sau những thất bại liên tiếp trên chiến trường. Có 2 lý do khiến quân ta quyết tâm đánh và tiêu diệt cứ điểm Điện Biên. Thứ nhất, với kế hoạch này, thực dân Pháp đặt ta vào thế buộc phải đánh. Nếu không, địch sẽ dần chiếm lại những địa bàn mà ta hi sinh bao nhiêu xương máu giành giật được trước đó. Thứ hai, toàn Đảng, toàn quân ta lúc đó xác định, muốn thắng lợi trong cuộc kháng chiến thì chỉ bằng cách tiêu diệt được tập đoàn cứ điểm, tạo cán cân có lợi trên bàn đàm phán Geneva.

Tuy được nhiều chuyên gia quân sự đánh giá bất khả xâm phạm nhưng việc Pháp xây dựng cứ điểm ở Tây Bắc lại chính là thời cơ cho ta. Với đặc điểm là một lòng chảo nằm biệt lập trên vùng núi cao Tây Bắc, nếu bao vây và cắt được đường tiếp tế hàng không, Điện Biên Phủ sẽ bị cô lập. Lúc đó, quân ta hoàn toàn có khả năng tiêu diệt cứ điểm này. Thực ra, nếu có một Điện Biên Phủ ở đồng bằng, tình thế sẽ khó khăn hơn cho quân ta nhiều. Sau khi nhận định rõ tình hình, Bộ Chính trị và Bác Hồ đã hạ quyết tâm phải đánh.

- Suốt nhiều tháng trời chúng ta xây dựng phương án "đánh nhanh thắng nhanh". Vậy tại sao đến thời điểm quyết định, 50.000 quân đã dàn trận, đạn đã lên nòng chỉ chờ hiệu lệnh tấn công, ta lại chuyển sang "đánh chắc thắng chắc"?

- Ban đầu chúng ta vạch ra kế hoạch "đánh nhanh", nghĩa là lợi dụng lúc quân địch đứng chân chưa vững ập vào tấn công cả 4 mặt và có một mũi thọc sâu. Đây là gọi là "oa tâm chiến thuật", đánh thẳng vào trung tâm - sở chỉ huy của tướng De Castries. Vào thời điểm thay đổi phương án, kế hoạch "đánh nhanh thắng nhanh" đã được chuẩn bị sẵn sàng.

Tuy nhiên, sau khi thị sát nắm rõ tình hình thực địa, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã quyết định thay đổi. Lý do là đánh nhanh không chắc thắng. Chỉ trong thời gian ngắn, địch đã tăng cường không phải là lâm thời phòng ngự nữa mà đã trở thành tập đoàn cứ điểm kiên cố. Trong khi đó, trình độ thực tế của bộ đội Việt Nam lúc bấy giờ chưa thể áp dụng được cách đánh nhanh thắng nhanh.

Hàng chục khẩu pháo vượt đèo lôi suối sẵn sàng nhả đạn đã được rút trở ra sau khi phương án tấn công thay đổi. Ảnh tư liệu.

Hơn nữa, lực lượng của ta xây dựng trong những năm kháng chiến, lúc đó bước vào năm thứ 8 mới có sáu đại đoàn, trừ Đại đoàn 320 ở đồng bằng và Đại đoàn 325 ở Trung bộ, còn lại bốn đại đoàn bộ binh 304, 308, 312, 316 tập trung hết ở Điện Biên Phủ và một Đại đoàn công pháo mới thành lập, lúc này ta được chi viện 24 khẩu pháo 105 và 24 khẩu cao xạ. Toàn bộ chủ lực xây dựng trong 8 năm kháng chiến đều dồn hết vào trận đánh này. Nếu trận này ta thua thì coi như hết vốn.

- Khi thay đổi cách đánh vào thời khắc cuối cùng đó, chắc hẳn áp lực sẽ là rất lớn đối với người ra quyết định?

- Đây là một quyết định dũng cảm và sáng suốt. Đại tướng gần như đã đi ngược lại quan điểm của cố vấn nước bạn và Đảng ủy lúc đó. Ông dám nghĩ, dám quyết định và dám chịu trách nhiệm.

Theo tôi, đưa ra quyết định này trước hết bắt nguồn từ lời dặn, cũng là tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh. Trước khi lên đường ra mặt trận, Bác dặn Đại tướng: "Trận này rất quan trọng, chắc thắng thì đánh, không chắc thắng thì không đánh". Các nhà sử học sau này bình luận, lời dặn của Bác rất có ý nghĩa bởi thời điểm lúc đó sắp họp hội nghị Geneva, nếu thắng trận này sẽ tác động lớn đến tình hình và hội nghị.

Tôi biết, hơn chục ngày đêm suy nghĩ để theo dõi tình hình trước quyết định, Đại tướng hầu như không ngủ được. Ông suy nghĩ liên miên đến mức đầu bốc hỏa bừng bừng, làm cho đồng chí y sĩ phải buộc nắm ngải cứu lên trán cho nhẹ bớt. Về sau, Đại tướng có kể lại việc này trong cuốn "Điện Biên Phủ - điểm hẹn lịch sử" ở chương "Quyết định khó khăn". Và tôi biết, đây là quyết định khó khăn nhất trong đời chỉ huy của ông.

- Với thay đổi như vậy, các vấn đề khác như lương thực, vận chuyển vũ khí... được xử lý như thế nào?

- Đây là điểm thể hiện rõ nhất tính chất của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, một cuộc chiến tranh nhân dân. Toàn bộ sức dân gần như đã được huy động vào thời điểm đó. Vùng tự do Thanh Hóa, Thái Bình... hay bà con ở Tây Bắc đã vét sạch gạo, ngô cho bộ đội, đến nỗi trong nhà không còn một hạt. Hàng vạn người dân đi dân công hỏa tuyến, hỗ trợ đắc lực cho bộ đội ta...

Quả thực, nếu không có sức dân, chiến dịch không thể nào tiến hành chứ chưa nói đến việc giành thắng lợi.

Với Trung tướng Phạm Hồng Cư, Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người anh cả mẫu mực của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ảnh:Nguyễn Hưng.

- Theo ông, nếu lúc đó Đại tướng Võ Nguyên Giáp không thuyết phục được cố vấn, Đảng ủy và kế hoạch "đánh nhanh" vẫn được thực hiện thì liệu kết quả trận đó như thế nào?

- (cười) Nói một cách dễ hiểu, nếu vẫn theo phương án ban đầu, thế hệ tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ như chúng tôi chắc không còn ai sống đến ngày hôm nay. Với hỏa lực mạnh và thế trận chủ động phòng ngự của địch, nếu cố đánh nhanh, giải quyết nhanh thì chúng ta sẽ gánh lấy kết cục bi thảm. Điện Biên Phủ sẽ trở thành cái "cối xay thịt" thực sự với quân ta. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp chưa biết lúc nào mới kết thúc.

Sau này, nhân dịp 10 kỷ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ, một số tư lệnh đại đoàn mới dám bày tỏ với với Đại tướng Võ Nguyên Giáp ý nghĩ của mình. Đại đoàn trưởng 312 Lê Trọng Tấn nói rằng, nếu không có quyết định chuyển phương châm ngày đó thì phần lớn chúng tôi không có mặt trong kháng chiến chống Mỹ. Còn đại đoàn trưởng 308 Vương Thừa Vũ bộc bạch: "Tôi nghĩ, nếu lần đó cứ đánh nhanh, giải quyết nhanh thì cuộc kháng chiến có thể phải kéo dài thêm 10 năm".

- Vậy theo ông, điểm mấu chốt làm nên thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ là gì?

- Các nhà nghiên cứu đưa ra nhiều yếu tố dẫn đến thắng lợi lịch sử này như sự đoàn kết toàn dân, đoàn kết quốc tế... Nhưng tất cả đều đồng ý với nhau ở một điểm, yếu tố quyết định chính là cách đánh, là phương án "đánh chắc thắng chắc" mà ta kịp thời áp dụng. Nói một cách chính xác thì điểm mấu chốt nằm ở quyết định thay đổi khó khăn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

- Là một trong không nhiều những nhân chứng còn lại của chiến dịch Điện Biên Phủ, điều gì khiến ông cảm nhận rõ nhất cho đến ngày hôm nay?

- Bất cứ người cựu chiến binh nào đến dịp kỷ niệm như thế này đều trào dâng niềm vui, phấn khởi và cả nỗi nhớ. Như tôi, những ngày này, tôi nhớ người anh trai hi sinh ngay trước khi ta bắt sống tướng De Castries chỉ vài giờ, nhớ những gương mặt đồng đội đã không còn... Một niềm vui chiến thắng đi liền với nỗi đau mất mát. Chiến tranh là thế...

Sinh năm 1926, lúc tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, trung tướng Phạm Hồng Cư là Phó chính ủy Trung đoàn 36 thuộc Đại đoàn 308, trấn giữ cánh đồng phía tây Điện Biên. Ông cũng vinh dự được tham gia vào chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975 với tư cách Cục trưởng Cục Văn hoá, Phái viên Tổng cục Chính trị.

Võ Nguyên Giáp, một trong các vị tướng tài ba nhất thế kỷ 20

Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Nguyên soái Gregory Zhukov của Liên Xô, Tướng Dwight D. Eisenhower của Mỹ được công nhận là những nhà lãnh đạo quân sự lỗi lạc nhất của thế kỷ 20.

1. Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Việt Nam

Đại tướng Võ Nguyên Giáp của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Trong chiến tranh Thế giới thứ hai, Tướng Giáp cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo quân đội Việt Nam chống lại cả thực dân Pháp và đế quốc Nhật chiếm đóng. Sau đó, trong chiến tranh Việt Nam chống Mỹ, ông lãnh đạo nhân dân Việt Nam chống lại siêu cường số một thế giới trong một chiến tranh vũ trang điển hình. Sau gần 40 năm chiến đấu trường kỳ, nước Việt Nam thống nhất một nhà.

2. Nguyên soái Gregory Zhukov, Liên Xô (cũ)

Nguyên soái Gregory Zhukov là chỉ huy Hồng quân Liên Xô và giữ vai trò quan trọng trong việc đánh bại phe phát xít tấn công vào Liên bang Xô Viết. Ông dẫn đầu Hồng quân tiến vào Berlin và chấm dứt chiến tranh. Ông là nhà chiến lược tuyệt vời và được xếp đầu bảng về số lượng trận thắng và quy mô các trận đánh. Những chiến tích của ông trở thành những đóng góp lớn trong kho tàng kiến thức quân sự của nhân loại và làm thay đổi lý luận quân sự của thế giới.

3. Tướng Dwight D. Eisenhower, Mỹ

Dwight D. Eisenhower là vị tướng 5 sao của Quân đội Mỹ trước khi trở thành tổng thống nước này. Trong chiến tranh Thế giới II, Eisenhower giữ vai trò chỉ huy tối cao của lực lượng Đồng minh. Ông cũng là chỉ huy đầu tiên của Hiệp ước quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO). Ông là nhà chiến lược tài ba với sự khéo léo trong chính trị, khiến ông trở thành ứng cử viên hoàn hảo nhất để lãnh đạo liên minh quân sự phương tây trong Thế chiến II.

4. Đô đốc Chester W. Nimitz, Mỹ

Chester W. Nimitz là Đô đốc chỉ huy hạm đội của Hải quân Mỹ và trong Thế chiến II ông giữ chức Tổng tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương, và là Tư lệnh Hải, Lục, Không quân của Mỹ và quân Đồng minh ở Thái Bình Dương. Ông nhận nhiệm vụ kể từ sau trận Trân Châu Cảng và với chiến thuật tài tình, ông chứng minh rằng chiến dịch của ông là chiến dịch thành công nhất trong Chiến tranh Thế giới II và giúp đánh bại phát xít Nhật.

5. Nguyên soái Bernard Montgomery, Anh

Nguyên soái Bernard Law Montgomery, Đệ nhất tử tước Montgomery xứ Alamein, bắt đầu sự nghiệp trong Chiến tranh Thế giới I nhưng lại nổi tiếng trong Chiến tranh Thế giới II khi chỉ huy quân đoàn số 8 của Anh trong chiến dịch Sa mạc phương Tây và đánh bại đội quân phát xít Đức của Erwin Rommel trong trận El Alamein. Sau chiến tranh ông trở thành Tham mưu trưởng của Quân đội Anh ở Rhine và sau đó là Tổng tham mưu trưởng Quân đội Hoàng gia.

6. Tướng George S. Patton, Mỹ

George S. Patton là nhà chỉ huy quân sự được tôn kính trong Lục quân Mỹ còn kẻ thù của ông thì kính sợ. Ông lãnh đạo quân đội Mỹ trong Chiến dịch Bắc Phi thời Thế chiến II và sau đó là chiến trường châu Âu. Ông là một chuyên gia về chỉ huy binh chủng xe tăng và nổi tiếng với những trận đánh thần tốc.

7. Nguyên soái Sam Manekshaw, Ấn Độ

Sam Manekshaw, hay còn gọi là "Sam Bahadur" có nghĩa là "Sam dũng cảm", là vị nguyên soái đầu tiên của Ấn Độ. Sự nghiệp của ông bắt đầu từ thời Quân đội Anh-Ấn trong Thế chiến II. Ông là Tổng tham mưu trưởng thứ 8 của quân đội Ấn Độ và chỉ huy thắng lợi cuộc chiến năm 1971 với Pakistan và kết quả là sự ra đời của nhà nước Bangladesh độc lập.

Đại tướng Giáp ba lần lên bìa tạp chí Time

Tạp chí danh tiếng TIME của Mỹ từng ba lần sử dụng chân dung của Đại tướng Võ Nguyên Giáp làm trang bìa, khi đề cập cuộc kháng chiến chống Mỹ của Việt Nam.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp trên bìa của TIME số ra tháng 6/1966. Ảnh: TIME

Trong số ra ngày 17/6/1966, TIME lần đầu tiên sử dụng chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tổng tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam, làm trang bìa tạp chí. Trong bài bình luận về nhân vật trang bìa, TIME đã so sánh Tướng Giáp như Napoleon của Việt Nam, và trích dẫn câu nói nổi tiếng của ông "đánh là thắng, chỉ đánh khi chắc thắng, nếu không thắng thì không đánh", như kim chỉ nam của quân đội Việt Nam trong giai đoạn này.

Đây là giai đoạn chiến trường miền Nam của Việt Nam đang có những diễn biến mới. Bài viết của TIME cho rằng Tướng Giáp khi đó gặp nhiều khó khăn hơn so với thời kỳ kháng chiến chống Pháp, bởi quân đội Mỹ huy động nhiều phi đội trực thăng có sức tấn công lớn.

Bìa TIME ngày 9/2/1968. Ảnh: TIME

Ngày 9/2/1968, TIME đưa chân dung Đại tướng làm ảnh trang bìa, với bối cảnh cuộc Tổng tiến công mùa xuân Mậu Thân 1968 vừa kết thúc. Cuộc tổng tiến công Mậu Thân diễn ra trên khắp miền Nam, gây bất ngờ lớn cho quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Đây cũng là trận chiến mở đầu cho một đợt phản công toàn diện từ tháng 2 cho đến cuối năm 1968.

Bìa TIME tháng 5/1972. Ảnh: TIME

Tháng 5/1972, sau chiến thắng trận Thành cổ Quảng Trị, TIME lần thứ 3 đăng hình Đại tướng Võ Nguyên Giáp lên trang bìa. Trận Thành cổ Quảng Trị trong "mùa hè đỏ lửa" ấy là bước ngoặt quan trọng về mặt quân sự và ngoại giao, tạo tiền đề thuận lợi cho đoàn đàm phán Việt Nam tại Paris.

Sử gia Mỹ: 'Võ Nguyên Giáp sánh ngang Alexander đại đế'

Cecil Currey, giáo sư lịch sử quân sự đã nghỉ hưu và là tác giả cuốn sách "Chiến thắng bằng mọi giá", đánh giá Đại tướng Võ Nguyên Giáp sánh ngang với Alexander đại đế.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong một bức ảnh chụp tại Hà Nội năm 1996. Ảnh: AFP.

"Võ Nguyên Giáp sánh ngang với các nhà chỉ huy quân sự vĩ đại của thế kỷ 20. Ông ngang tầm với Alexander đại đế. Ông ấy vượt trội hơn Napoleon, vượt trội hơn tất cả các tướng của chúng ta. Ông ấy là một con người vĩ đại của mọi thời đại", hãng phát thanh NPR của Mỹ dẫn lời Currey nói trong một buổi thảo luận về Tướng Giáp hôm 5/10.

Currey là tác giả cuốn "Chiến thắng bằng mọi giá" (Victory at Any Cost) viết về cuộc đời của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Alexander đại đế mà ông Currey nhắc đến là vị hoàng đế sống trước công nguyên và nổi danh vì đánh đâu thắng đó.

Trước đó, khi mở đầu buổi thảo luận, Renee Montagne, nhà báo Mỹ kiêm người dẫn chương trình của NPR, nhắc lại chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy. Đối với nhiều người Mỹ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp được biết đến như là "kiến trúc sư" của chiến dịch quân sự đã làm thay đổi cục diện chiến tranh Việt Nam.

"Chiến dịch Tết Mậu Thân năm 1968 khiến các chỉ huy Mỹ hoàn toàn bất ngờ. Các cuộc tấn công nổ ra trên khắp miền nam Việt Nam và khả năng Mỹ chiến thắng là không thể", bà Renee nhận định.

Giáo sư Carl Thayer ở Học viện Quốc phòng Australia nhận định Tướng Giáp là "nhân vật anh hùng và mang tính huyền thoại của Việt Nam".

Ted Morgan, tác giả cuốn sách "Thung lũng Chết: Chuyện về Điện Biên Phủ" (Valley of Death: The Story of Dien Bien Phu) nhận định: "Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã lên kế hoạch rất cẩn thận và tận dụng điểm yếu trong hoạt động tình báo của Pháp. Khi Navarre nhận ra thì đã quá muộn".

Hãng tin AP hôm 4/10 cho biết chiến thắng Điện Biên Phủ đã trở thành đề tài nghiên cứu của các trường, học viện quân sự trên toàn thế giới. Chiến thắng này không chỉ mang lại nền độc lập cho Việt Nam mà còn thúc đẩy quá trình sụp đổ của chủ nghĩa thực dân, ở khu vực Đông Dương cũng như trên thế giới, diễn ra nhanh chóng.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp sinh năm 1911 tại Quảng Bình. Ông qua đời lúc 18h09 chiều ngày 4/10 tại Viện quân y 108 ở Hà Nội. Tang lễ Đại tướng Võ Nguyên Giáp sẽ được tổ chức trọng thể theo nghi thức Quốc tang trong hai ngày 12 và 13/10. Lễ an táng được tổ chức tại Quảng Bình vào ngày 13/10 theo nguyện vọng của gia đình.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong mắt các học giả quốc tế

Là một nhà quân sự thiên tài, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn được các sử gia, học giả, nhà báo nổi tiếng nước ngoài ngưỡng mộ.

Nhà báo kiêm sử gia người Mỹ Stanley Karnow (1925 - 2013) là người có mặt tại Việt Nam từ năm 1959, và là tác giả quyển sách nổi tiếng "Vietnam: A History" xuất bản năm 1983. Ông chịu trách nhiệm về nội dung cho một bộ phim 13 phần của đài PBS, "Vietnam: A Television History", thường được dịch sang tiếng Việt là "Việt Nam – Thiên lịch sử truyền hình". Bộ phim này đã giành được 6 giải thưởng Emmy, một giải thưởng Peabody, George Polk, DuPont - Columbia

Trong tác phẩm của mình, Stanley Karnow viết: "Tướng Giáp là một người đặc biệt. Ông vừa là một nhà hoạch định chính sách, vừa là một sĩ quan trên chiến trường. Người Pháp đã từng gọi ông là "trái núi lửa phủ băng". Ông là một người đàn ông lịch thiệp, luôn có chút hài hước khi trò chuyện. Ông ấy đặc biệt thông minh và có một kiểu bặt thiệp "rất Pháp"".

Karnow cho rằng, tài năng chiến lược của Tướng Giáp đã đặt ông vào "ngôi đền của những nhà lãnh đạo quân sự vĩ đại" như Wellington, Ulysses S. Grant hay Douglas MacArthur. Nhưng khác với họ, những chiến tích của ông là bởi nhờ tài năng thiên bẩm hơn là nhờ đào tạo chính quy.

"Sau Hồ Chí Minh, ông là nhân vật quan trọng nhất trong lịch sử Việt Nam thế kỷ 20... Ông ấy giống như một vị thánh. Không có gì khiến ông phải chấp nhận thất bại", Karnow kết luận.

Cũng đi theo con đường của cha mình, con gái ông Stanley Karnow, nhà báo Catherine Karnow, sau nhiều thời gian nghiên cứu về lịch sử Việt Nam cũng nhận xét: "Tướng Giáp là "khối óc" của trận Điện Biên Phủ nổi tiếng, trận đánh giúp giành độc lập cho Việt Nam từ người Pháp, vào tháng 5/1954. Ông cũng đóng góp lớn cho chiến thắng của Việt Nam trước quân Mỹ vào tháng 4/1975".

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nhà báo Catherine Karnow tại Hà Nội năm 1994.

Nhà báo, nhà sử học quốc tế gốc Áo Benard Fall (1926-1967), cũng là người đã có nhiều năm theo dõi tin tức về khu vực Đông Dương những năm 50, 60 của thế kỷ 20 đã có một lời đánh giá từ năm 1962 trong tác phẩm "Võ Nguyên Giáp - con người và huyền thoại" (Võ Nguyên Giáp - Man and Myth - New York F.P.Publishers, 1962): "Trong một tương lai có thể thấy trước, phương Tây chưa thể đào tạo được một vị tướng nào sánh kịp với Võ Nguyên Giáp".

"Di sản lớn nhất ông để lại chính là vai trò của mình trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chiến lược chiến tranh nhân dân. Đó là biểu tượng cho lực lượng yếu chống lại lực lượng mạnh bằng chính trị và quân sự", Giáo sư William Duiker, học giả nghiên cứu về khu vực Đông Á tại Đại học Penn State, Mỹ, và là tác giả của nhiều cuốn sách nói về Việt Nam nói.

Giáo sư Cecil B. Currey từng giảng dạy lịch sử tại Đại học Nam Florida, Mỹ. Ông được đánh giá là một trong những sử gia xuất sắc về lịch sử chiến tranh và đã viết ba cuốn sách về Việt Nam. Cuốn "Võ Nguyên Giáp - Chiến thắng bằng mọi giá" ra đời sau chuyến thăm Việt Nam năm 1997, khi đó Cecil B. Currey đã được chính Đại tướng Võ Nguyễn Giáp tiếp tại nhà riêng.

Trong "Chiến thắng bằng mọi giá", Cecil B. Currey nhận định, mặc dù không hề qua trường lớp đào tạo về quân sự ngoài thực tiễn chiến trường và nghiên cứu sách vở nhưng Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã ghi những chiến công huy hoàng. Thắng lợi của Tướng Giáp không chỉ đơn thuần về mặt quân sự mà còn là những trận toàn thắng về chính trị. Tướng Giáp và người Việt Nam đã nhấn mạnh sự kết hợp đấu tranh giữa nông thôn và thành thị. Ông cũng là người xuất sắc ở khả năng động viên và tổ chức quần chúng.

Nhà nghiên cứu khoa học lịch sử quân sự người Anh, Peter Mac Donald, đánh giá: "Từ năm 1944-1975, cuộc đời của Võ Nguyên Giáp gắn liền với chiến đấu và chiến thắng, khiến ông trở thành một trong những thống soái lớn của mọi thời đại. Với 30 năm làm tổng tư lệnh và gần 50 năm tham gia chính sự ở cấp cao nhất, ông tỏ ra là người có phẩm chất phi thường trong mọi lĩnh vực của chiến tranh. Khó có vị tướng nào có thể so sánh với ông trong việc kết hợp chiến tranh du kích với chiến tranh chính quy. Sự kết hợp đó xưa nay chưa từng có".

Năm 1992, Peter McDonald đã xuất bản tác phẩm "Võ Nguyên Giáp - Một sự đánh giá" (Giap, an assessment), trong đó, có trích lời nhận xét của vị tướng Pháp Marcel Bigéard (1916-2010), người từng chỉ huy quân đội Pháp tại Việt Nam: "Võ Nguyên Giáp đã chỉ huy và chiến thắng qua một thời gian khá dài, đạt được kết quả ấy trong thời gian suốt 30 năm, thật là một chiến tích kỳ diệu".

Cuốn sách cũng trích lời của Đại tướng Mỹ William Westmoreland - một trong những đối thủ của Tướng Giáp, nhận xét: "Võ Nguyên Giáp là một con người cương nghị, một vị tướng vĩ đại".  Theo Westmoreland, ông tìm thấy ở Võ Nguyên Giáp một con người đầy nghị lực. Ông nói: "Những vị tướng chỉ huy quân sự ở cấp cao buộc phải có đức tính này, nếu không, họ sẽ không tồn tại lâu được".

Trong khi đó, Giáo sư Carl Thayer, chuyên gia về Việt Nam tại Đại học New South Wales, Australia đánh giá: "Ông ấy là một nhân vật huyền thoại và anh hùng của Việt Nam".

Trong con mắt ông Daniel Roussel, đạo diễn người Pháp, nguyên là phóng viên thường trú của báo Nhân đạo (L'Humanité), người có 7 năm (1980-1986) làm phóng viên thường trú tại Việt Nam, và có nhiều cuộc phỏng vấn với Đại tướng, "Tướng Giáp không bị hình ảnh của một anh hùng quốc gia, một nhà chiến lược quân sự có tầm vóc quốc tế che khuất, ông luôn luôn tỏ ra là một con người rất đỗi bình thường".

Còn trong Từ điển bách khoa toàn thư Pháp, mục từ về Võ Nguyên Giáp viết: "Là người tổ chức quân đội nhân dân, ông Giáp đã thực hiện được một sự tổng hợp độc đáo các học thuyết quân sự mácxít kết hợp nhuần nhuyễn với truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc, vận dụng khôn khéo vào những điều kiện của một quốc gia có đất đai tương đối hẹp. Võ Nguyên Giáp đã chứng minh rằng ông có những đức tính ngoài tầm cỡ bình thường trên mọi lĩnh vực lớn của cuộc chiến tranh". 

Người Hà Nội khóc thương trước nhà Đại tướng

Tối 5/10, hàng trăm người dân Thủ đô đã tới ngôi nhà 30 Hoàng Diệu, nơi Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng cùng gia đình sinh sống để bày tỏ tình cảm, lòng thành kính khi biết tin ông từ trần.

Ngôi nhà nơi Đại tướng Võ Nguyễn Giáp cùng gia đình sinh sống ở số 30 Hoàng Diệu sáng điện trong tối 5/10.

Hàng trăm người dân xếp thành hàng dài trước ngôi nhà nơi ông từng sống từ năm 1954.

Nhiều người đưa cả gia đình mang hoa tới viếng Đại tướng. Không được phép vào bên trong, nhiều người cài hoa trên tường rào nhà.

Hầu hết hoa của người dân mang đến viếng Đại tướng được vệ binh chuyển vào trong nhà.

Một người phụ nữ đứng lặng rất lâu, mắt hướng về ngôi nhà khuất sau vườn cây.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời là mất mát lớn đối với tất cả người dân Việt Nam, từ những người trẻ sinh sau kháng chiến cho đến những người lớn tuổi.

Nhiều người bày tỏ lòng thành kính, vái lạy trước nhà Đại tướng.

Ông Nguyễn Thế Luân (Mỹ Đình, Hà Nội) ngay khi biết tin Đại tướng từ trần qua chương trình thời sự đã bỏ dở bữa cơm, đi xe đến phố Hoàng Diệu. Đứng trước cổng nhà Đại tướng, ông không thể kìm ném xúc động, khóc nức nở. "Tôi cảm thấy như mất bố tôi vậy", ông nói.

Nhiều người vẫn còn bàng hoàng trước sự ra đi của Đại tướng.

Con trai và con gái Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ông Võ Điện Biên và bà Võ Hòa Bình, ra tận cổng nói lời cảm ơn tình cảm của đồng bào dành cho Đại tướng. Ông bà cho biết, gia đình đang chuẩn bị hậu sự nên chưa thể tiếp đón đồng bào. Từ 14h30 chiều 6/10, ngôi nhà 30 Hoàng Diệu sẽ mở cửa cho người dân vào viếng Đại tướng.

CUỘC ĐỜI ĐẠI TƯỚNG CUỘC ĐỜI XUÂN,
GIẢN DỊ, THANH LIÊM, DẠ TRẮNG NGẦN
TRÍ TUỆ YÊNG HÙNG LƯU MUÔN THUỞ
MỘT DÒNG XUÂN CHẢY MÃI VANG NGÂN.

Đại tướng giản dị trong lòng xóm giềng

"Mỗi lần về quê, Đại tướng chỉ thích ăn những món dân dã như rau muống luộc, cà muối, và nghe một vài điệu hò khoan giã gạo đặc trưng của vùng quê Lệ Thủy", ông Võ Đại Hàm, cháu ruột Đại tướng Võ Nguyên Giáp, kể.

Là người được Đại tướng tin tưởng giao việc trông coi ngôi nhà lưu niệm ở thôn An Xá, xã Lộc Thủy (Lệ Thủy, Quảng Bình) hơn 30 năm qua, ông Hàm mở đầu câu chuyện một cách khá kiệm lời: "Đại tướng đã căn dặn tôi, khi thông tin phải hết sức cẩn thận và có trách nhiệm, không biết chính xác thì không được nói".

Không nhớ đã gặp mặt Đại tướng bao nhiêu lần, ông Hàm kể mỗi lần người về thăm quê, căn nhà lại rộn ràng hẳn. Gặp người quen, chỉ cần nhìn mặt là Đại tướng đọc vanh vách họ tên của từng người. Rồi vị tướng chậm bước đi bộ ra thăm chùa An Xá cách nhà chừng 500m, bớt chút thời gian gặp lại bạn bè cùng trang lứa, đến nghĩa trang liệt sĩ huyện thắp nén hương.

Ông Võ Đại Hàm bên chiếc giường Đại tướng Võ Nguyên Giáp nằm nghỉ lại mỗi lần về quê. Ảnh: Nguyễn Đông

Bữa cơm quê nhà của Đại tướng toàn "đặc sản" là những món ăn dân dã, từ rau muống luộc đến cà muối, cá quả kho. Tối đến, Đại tướng nghỉ lại ngay trên chiếc giường đặt trong buồng ở phía nam ngôi nhà ba gian hai chái này.

"Còn khi ở Hà Nội, Đại tướng thích thú khi được người ở quê đem cho vài lạng tép khô để nấu canh, chai nước mắm thật ngon hay một lọ dầu tràm nguyên chất", người cháu của Đại tướng tiết lộ.

Theo ông Hàm, Đại tướng có một tâm niệm sâu sắc về hò khoan giã gạo đặc trưng của vùng quê Lệ Thủy này. Khi thưởng thức, Đại tướng cũng hát theo.

"Với anh em họ tộc, người cực kỳ nghiêm khắc. Đại tướng dặn dò 'anh em trong nhà phải tự lực cánh sinh, không được ỉ lại. Đừng có công thần mà phải tự mình phấn đấu, làm giàu được thì tốt nhưng phải làm giàu chính đáng'", ông Hàm kể.

Ông Võ Thanh Bình (61 tuổi, cháu ruột đời thứ tư của tướng Giáp) tiếp lời, trong một lần gặp mặt Đại tướng, ông được chỉ bảo, "Trong cuộc sống phải tự thân phấn đầu và trưởng thành, không dựa dẫm vào người khác".

Nhiều người trong làng dẫn theo cả con nhỏ đến thắp nén hương tại nhà lưu niệm ở quê nhà Quảng Bình, khi nghe tin Đại tướng qua đời. Ảnh: Nguyễn Đông

Ghi nhớ lời dặn, sau khi rời quân ngũ, dù bị thương liệt tay phải nhưng ông Bình vẫn đăng ký đi học sư phạm, phấn đấu làm đến chức phó hiệu trưởng mới chịu về hưu. "Nếu không có lời dạy của Đại tướng thì tôi đã nghỉ ngang, hưởng chế độ thương binh chứ không được là một người giáo viên như ngày nay", ông Bình chia sẻ. 

Với những người thân và xóm giềng Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người giản dị, gần gũi. Ông Bình kể  khi mới lên 7 tuổi, lần đầu tiên ông được gặp Đại tướng. "Trong đầu tôi lúc đó, Đại tướng hẳn phải là một người oai phong lẫm liệt, nghiêm nghị, dáng người cao lớn", ông kể.

Nhưng khi gặp, mọi thứ đều trái ngược hoàn toàn. Ông Bình và những đứa trẻ đồng lứa ai cũng thích thú khi được tướng Giáp ân cần xoa đầu, cầm chặt bàn tay bé bỏng động viên gắng học hành. "Điều đáng quý là dù xa quê lâu lắm rồi, Đại tướng vẫn giữ được chất giọng Quảng Bình đặc trưng", ông Bình bồi hồi.

Còn cụ Bùi Hữu Đức (84 tuổi) ở ngay phía đối diện căn nhà lưu niệm của Đại tướng, nhớ lại một chuyến thăm của người về xã Lộc Thủy: "Khi đó tôi cùng các xã viên đang trồng lúa. Đại tướng cùng phu nhân Đặng Thị Hà ngồi trên chiếc xe zeep về đến đầu làng. Thấy bà con, Đại tướng quay sang bảo vợ: "Hà ơi, chào bà con xã viên đi Hà". 

Ông Đức hồi tưởng những kỷ niệm với tướng Giáp. Ảnh: Nguyễn Đông

Ông Đức bảo, những lần Đại tướng về quê đều có xe trước, xe sau, quân đội bảo vệ nghiêm ngặt, hàng xóm láng giềng muốn nhìn mặt cũng chỉ lấp ló. "Nhưng sự gần gũi của Đại tướng thì ai ai ở cái làng An Xá này cũng biết. Nhà nào thích chụp ảnh lưu niệm, bác đều sẵn lòng. Đại tướng còn nói rằng 'trước đây một người làm quan cả họ được nhờ, còn bây giờ một người làm quan cả nước phải được nhờ'".

Đôi tay run run thắp nén hương trên bàn thờ gia tộc để tưởng nhớ Đại tướng Võ Nguyên Giáp, thầy giáo Nguyễn Văn Bồi (74 tuổi, người xã An Thủ) cho biết những năm sau ngày giải phóng, ông dạy học ở Lộc Thủy và được giao nhiệm vụ dẫn đầu đoàn học sinh ra đón, tặng hoa mỗi lần Đại tướng về thăm quê.

"Dù không được tiếp chuyện trực tiếp với Đại tướng lần nào, nhưng tôi vẫn cảm nhận được sự gần gũi từ vị Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ở những cái bắt tay siết chặt, những lời căn dặn thấu tình đạt lý. Lời người bảo ban thầy trò gắng học tập rèn luyện trong điều kiện nước nhà còn khó khăn trăm bề, để mai này giúp sức phát triển quê hương làm tôi luôn ghi nhớ", thầy giáo Bồi nói.

Bận rộn với công việc chuẩn bị tang lễ, ông Võ Đức Tôn (77 tuổi) cho biết ông nội của mình và bố Đại tướng là hai anh em ruột. "Bọ (bố) tôi là cụ Võ Tào kể lại, bác Giáp là người ham học, lúc nào cũng ôm khư khư cuốn sách ra gốc cây mưng ven sông Kiến Giang ngồi đọc. 14 tuổi, bác ấy xa quê rồi sau đó về tuyên truyền cách mạng, rắn rỏi, thông minh, mưu trí và quyết liệt", ông kể.

Thầy giáo Bồi lặng người thắp nén hương trên bàn thờ họ tộc của tướng Giáp. "Đại tướng được yên nghỉ tại quê nhà, tôi sẽ thường xuyên lên thăm người", thầy nói. Ảnh: Nguyễn Đông

"Đại tướng luôn nặng lòng với quê hương", ông Tôn nói và kể ngày 24/8/1999, ông cùng các anh em họ tộc ra Hà Nội mừng thọ Đại tướng.

"Chúng tôi tặng bác tấm ảnh Quảng Bình Quan. Bác rất xúc động và bảo 'Mấy đứa bay hiểu bác đấy. Mỗi lần nhớ quê, tấm ảnh này sẽ làm bác nguôi ngoai hơn'".

Dịp nào Đại tướng về Quảng Bình, người cháu ruột Võ Thị Trang (69 tuổi) không quên hầm nồi cháo chim bồ câu để người bồi bổ sau mỗi buổi nói chuyện với gia đình.

"Sống phải luôn vui vẻ và cũng đừng bức xúc chuyện gì. Như bác đây, công việc chi Đảng đã phân công thì không bao giờ từ chối mà phải gắng hết sức hoàn thành", lời của tướng Giáp được bà Trang ghi nhớ.

Hàng chục nghìn người tưởng niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Dòng người xếp hàng kéo dài cả cây số từ cổng nhà 30 Hoàng Diệu (Hà Nội), chờ tới lượt đến bên bàn thờ bày tỏ niềm tiếc thương trước sự ra đi của vị tướng toàn tài, đức độ.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp sẽ yên nghỉ tại quê nhà Quảng Bình

Trong dòng người tới hôm nay có Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên, là đồng hương và từng có nhiều thời gian gắn bó với Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Tướng Nguyên có mặt bên người anh cả của Quân đội Nhân dân Việt Nam một ngày trước khi ông ra đi.

Từng đợt 100 người nối nhau theo hàng một lặng lẽ tiến vào bên trong. Trong dòng người tới đầu tiên, có nhiều cựu chiến binh mặc quân phục gắn huân chương, trung tướng Đồng Sĩ Nguyên, cựu Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Quốc Triệu, một số văn nghệ sĩ. Bắt đầu mở cửa từ 14h30, tới gần 16h, đoàn người tới tưởng niệm mỗi lúc một đông trong khi hàng chục nghìn người xếp hàng kéo dài cả cây số từ cổng nhà Đại tướng ở 30 Hoàng Diệu, vòng qua đường Điện Biên Phủ, Lăng Bác Hồ tới tận cửa Bộ Ngoại giao.

* Ảnh người dân tưởng niệm Đại tướng

Theo kế hoạch, gia đình đón khách từ 14h đến 18h và tiếp tục mở cửa trở lại trong các ngày tiếp theo. Tuy nhiên, hơn một tiếng trước giờ nghỉ, hàng chục nghìn người vẫn kiên nhẫn xếp hàng chờ đợi. Một số cho biết nếu hôm nay không đến lượt, sáng mai sẽ quay trở lại sớm. Cuối giờ chiều, gia đình đã phải cử người tới cáo lỗi bà con vì không thể kéo dài thời gian đón tiếp.

Dòng người xếp hàng trước cổng nhà 30 Hoàng Diệu trước giờ mở cửa vào tưởng niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Trước giờ mở cửa hàng tiếng đồng hồ, nhiều người đã bảo nhau tới xếp hàng chờ đợi. Cả đoạn đường dài 200 mét từ cổng nhà Đại tướng tới ngã tư Điện Biên Phủ, người người đứng kín vỉa hè. Trên tay cầm hoa, nến và hương, họ lặng lẽ cùng nhau chờ tới giây phút được vào tận nơi bày tỏ tình cảm của mình, chứng kiến những kỷ vật thân thương một thời gắn với vị tướng toàn tài, đức độ. Trong số hàng trăm gương mặt, già có, trẻ có, ai nấy đều rưng rưng nỗi buồn như sắp chia xa người ruột thịt.

Bên kia đường, hàng trăm người dừng xe, hướng ánh nhìn vào nơi Đại tướng từng sinh sống. Nắng thu vàng rực len qua tán lá dày xanh mướt, gió man mác thổi gợi nỗi buồn và và niềm tiếc thương.

Hai cựu binh Bùi Xuân Đức và Nguyễn Sĩ Mỵ ở Tây Hồ cũng hòa trong dòng người đứng trước nhà Đại tướng. Hai bác từng tham gia trận chiến bảo vệ thành cổ Quảng Trị, không phải cấp dưới trực tiếp, nhưng vẫn có tình cảm đặc biệt với người anh cả của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

"Chúng tôi ra đây vì tình cảm cá nhân. Đại tướng hưởng thọ 103 tuổi rồi, nhưng vẫn tiếc thương vì từ nay đất nước mất đi một người đức độ, tài giỏi, vì dân vì nước", hai bác chia sẻ.

Cả hai người đi xe máy ra Hoàng Diệu ngay từ đêm 4/10 và từ tối qua đến sáng nay túc trực trước cửa nhà Đại tướng, chờ tới lượt vào thăm nhà và tưởng niệm vị tướng mà họ ngưỡng mộ.

Từ 14h30 chiều nay, ngôi nhà nơi Đại tướng từng sinh sống với gia đình trước khi qua đời, bắt đầu mở cửa đón khách và kéo dài đến hết 11/10, một ngày trước lễ truy điệu. Quyết định chưa có tiền lệ này được đưa ra sau khi hàng trăm người dân theo nhau dâng hoa, thắp nến trước cửa nhà riêng Đại tướng từ đêm 4/10 và tiếp tục tới vào sáng hôm nay. Con trai và con gái của Đại tướng Võ Nguyên Giáp tối qua đã ra trước cổng cảm ơn tấm lòng của đồng bào dành cho cha mình, thông báo bắt đầu đón khách từ 8h sáng nay. Tuy nhiên, do khâu chuẩn bị chưa kịp, giờ đón khách phải lui lại.

Biết được thông tin này, từ sáng nay nhiều người đã tời chờ trước cổng nhà. Khoảng 11h, rạp đã được dựng lên làm nơi chuẩn bị đón bà con vào tưởng niệm, bày tỏ tình cảm với Đại tướng. Gia đình khuyến khích người dân đi theo đoàn, và không mang theo đồ phúng viếng. Công an phường Điện Biên cùng lực lượng dân phòng đã có mặt hướng dẫn người dân, thông báo về giờ đón khách. Hoa của người dân tưởng niệm Đại tướng tiếp tục được chuyển vào trong nhà. Khu trông xe miễn phí được bố trí ở Hoàng Thành - 19C Hoàng Diệu. 

Một tiếng trước giờ nghỉ đón khách, hàng chục nghìn người vẫn xếp hàng.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp từ trần lúc 18h9 ngày 4/10 tại Bệnh viện quân y 108, nơi ông nằm điều trị suốt 4 năm qua. Tang lễ ông sẽ được tổ chức theo nghi thức Quốc tang. Linh cữu ông quàn tại Nhà tang lễ quốc gia số 5 Trần Thánh Tông, Hà Nội. Lễ viếng được tổ chức cùng địa điểm từ 7h30 ngày 12/10. Một ngày sau, 13/10, sẽ diễn ra lễ truy điệu trọng thể.

"Thể theo ý nguyện của cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nguyện vọng của gia đình, lễ an táng đồng chí Đại tướng Võ Nguyên Giáp được tổ chức cùng ngày tại quê nhà (tỉnh Quảng Bình)", thông cáo đặc biệt phát đi chiều 5/10 của Văn phòng Ban chấp hành trung ương Đảng ghi rõ.